လေထုညစ်ညမ်းမှု အကြောင်း နှင့် ပတ်သက်သမျှ

Article Science

အချို့သော ဓာတ်ငွေ့များ၊ ရေခိုးရေငွေ့များ သို့မဟုတ် အမှုန်အမွှားတွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်လေနဲ့ ရောနှောသွားသောအခါ သက်ရှိတွေကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေတဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

အရင်းအမြစ်များစွာမှ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အမျိုးမျိုးသော လေထုညစ်ညမ်းမှု အမျိုးအစားများစွာရှိပြီး လူတွေ၊ အခြားတိရစ္ဆာန်တွေ၊ အပင်တွေနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အတွက် ပြဿနာများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ရဲ့ အဆိုအရ ကမ္ဘာ့လေထုညစ်ညမ်းမှုဟာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း နှစ်စဉ်သေဆုံးမှု ၄.၂ သန်းခန့်ရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှုဟာ အက်ဆစ်မိုးတွေနဲ့ မမြင်ရတဲ့အခိုးအငွေ့တွေမှ အိုဇုန်းလွှာပျက်စီးခြင်းနဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းတွေအထိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။

လေထုထဲတွင် စုဝေးနေတဲ့ ညစ်ညမ်းပစ္စည်းတွေမှာ ဓာတ်ငွေ့တွေ၊ အမှုန်တွေနဲ့ အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

၎င်းတို့သည် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများကို မီးရှို့ခြင်းကဲ့သို့သော လူတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေအပြင် ဖုန်မှုန့်များ၊ တောမီးများနှင့် မီးတောင်ကဲ့သို့သော သဘာဝအရင်းအမြစ်တွေ ပါဝင်တဲ့ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် လေထုထဲတွင် အဆုံးသတ်သွားကြပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှု အဓိပ္ပာယ်

စွမ်းအင်အတွက် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေ ဆက်လက်လောင်ကျွမ်းခြင်းကဲ့သို့ အရာတွေဟာ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီး အဆက် မ ပြတ် ဖြစ်ပွားနေသော်လည်း သဘာဝနှင့် လူမှဖြစ်ပေါ်စေသော လေထုညစ်ညမ်းမှု နှစ်ခုစလုံးဟာ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါတယ်။

အချို့သော ကိစ္စများတွင် သဘာဝနှင့် လူမှဖြစ်စေသော လေထုညစ်ညမ်းမှုကြား ခြားနားချက်ဟာ မှုန်ဝါးနေပါတယ်။

ဒါဟာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေ လောင်ကျွမ်းခြင်းလို့ခေ ါ်တဲ့ လူသားတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် သဘာဝ မ ဟုတ် တဲ့ ပမာဏများစွာကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ ကမ္ဘာ့လေထုထဲရှိ သဘာဝနဲ့ အရေးပါတဲ့ ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်တဲ့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုအခါ အဆိုပါ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ဟာ တောမီးများကဲ့သို့ သဘာဝဖြစ်စဉ်အချို့ကို ချဲ့ထွင်လာပြီး လေထုညစ်ညမ်းမှုကိုပင် ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

ထို့အပြင် လူတွေဟာ လယ်မြေများအတွက် သစ်တောများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိမီးရှို့ခြင်းသို့မဟုတ် ​အမှိုက်ခြောက်တွေကို မီးရှို့ရာမှ မတော်တဆမီးပွားလာခြင်းကဲ့သို့သော တိုက်ရိုက်နည်းလမ်းတွေဖြင့် ပိုပြီးတော့ တောမီးကို စတင်လေ့ရှိပြီး အားလုံးဟာ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဖန်တီးပါတယ်။

-သဘာဝအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လေထုညစ်ညမ်းမှု

တောမီးများအပြင် လေထုညစ်ညမ်းစေသည့် သဘာဝအကြောင်းရင်းများတွင် မီးတောင်များ၊ ဖုန်မှုန့်မုန်တိုင်းများ၊ ကျွဲ၊ နွားများနှင့် အခြားကျက်စားသတ္တဝါများမှ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့နှင့် မြေအောက်ရေဒီယမ်သတ္တုသိုက်များမှ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်ပါတယ်။

ထိုအရာတွေကို အချို့နေရာများနှင့် အချိန်ကာလများတွင် ကန့်သတ်ထားလေ့ရှိသော်လည်း အချို့မှာပျံ့နှံ့နိုင်ပြီး ကြာရှည်နိုင်ပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် မီးတောင်များမှ ပြာတွေနဲ့ ဆာလဖာဓာတ်ငွေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်တစ်လျှောက် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ကျွဲ၊ နွားများမှ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ဟာ ကမ္ဘာမြေရဲ့ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကြီးထွားမှုကို သိသိသာသာ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပါတယ်။

ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ဟာ မြေကြီးမှ စိမ့်ထွက်လာတာကြောင့် မြေအောက်ခန်းတွေနဲ့ မြေအောက်တိုက်ခန်းတွေမှာ ပိတ်မိကာ စုပုံလာနိုင်ပြီး လူသားတွေအတွက် ရေရှည်ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေပါတယ်။

-လူတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လေထုညစ်ညမ်းမှု

နာမည်ဆိုးနှင့် ကျော်ကြားသော လူသားတွေကြောင့် လေထုညစ်ညမ်းစေသော အရင်းအမြစ်မှာ ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ညစ်ညမ်းမှုမျိုးစုံ ထုတ်လုပ်နိုင်တဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ (ကျောက်မီးသွေး၊ ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့) တွေလောင်ကျွမ်းခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

၎င်းတွင် စက်ရုံများနှင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများရှိ မီးခိုးပုံများမှ ထွက်ပေါ်လာသော မြင်သာတဲ့ မီးခိုးတွေသာမက ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်း ကျင် ရှိ မရေမတွက်နိုင်သော ယာဉ်များ၊ အဆောက်အဦးများနှင့် အခြားအရင်းအမြစ်များမှ မမြင်နိုင်သော ဓာတ်ငွေ့များနှင့် အမှုန်အမွှားများစွာလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှု အမျိုးအစားများ

အချို့သော လေထုညစ်ညမ်းမှုဟာ တိုက်ရိုက်အန္တရာယ်ရှိပြီး အချို့က လူမသိသာသော နည်းများဖြင့် ဒုက္ခဖြစ်စေပါတယ်။

နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် (NOx) နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (SO2) ကဲ့သို့သော အဆိပ်သင့်ဓာတ်ငွေ့တွေဟာ မူလအုပ်စု ဆာလဖိတ်၊ နိုက်ထရိတ်၊ ကာဗွန် သို့မဟုတ် သတ္တုမှုန်များကဲ့သို့ အမှုန်အမွှားကိစ္စ (PM) တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ပါတယ်။

လူ့ဆံပင်ထက် ၃၀ ဆ ပိုမိုပါးလွှာတဲ့ အလွန်သေးငယ်သော အမှုန်အမွှားကိစ္စ (PM 2.5) ဟာ အထူးသဖြင့် အလွန် စိုးရိမ်စရာဖြစ်ပါတယ်။

လောင်ကျွမ်းခြင်းအပြင် အချို့သော စက်မှု လုပ်ငန်းစဉ် များမှ ထုတ်လွှတ်တဲ့ အော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းအုပ်စု ပိုလီဆိုင်ကလစ် အော်ရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် (PAHs) တွေလည်း ရှိပါတယ်။

မတည်ငြိမ်သော အော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းတွေ (VOCs) လို့ခေါ်တဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုအုပ်စုတွေကို သုတ်ဆေးများနှင့် မပျက်တဲ့ ဆော့ပင်အသေမှ ရေနံလောင်စာများအထိ အရင်းအမြစ်တွေကနေ ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။

အခြားလေထုညစ်ညမ်းမှုတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကို ရှူရှိုက်မိတဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့ကို ထိခိုက်စေတာကြောင့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေတာမဟုတ်ပဲ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ အခြားကဏ္ဍတွေနဲ့ ဘယ်လို အပြန်အလှန် အကျိုးသက်ရောက်သလဲ ဆိုတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အထင်ရှားဆုံးဥပမာမှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တွန်းအားပေးတဲ့ အဓိကဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (CO2) ဖြစ်ပါတယ်။

ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဟာ လေထဲတွင် သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး သက်ရှိတွေအတွက် အရေးပါသော်လည်း သူတို့ဟာ ကမ္ဘာ​့လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်အပူကို ဖမ်းယူနိုင်တဲ့ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပြီး လူတွေက စွမ်းအင်အတွက် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေကို မီးရှို့တ​ဲ့အခါမှာလည်း ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။

ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်းရှိ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ပမာဏဟာ ယခုအခါ လူ့သမိုင်းတွင် ယခင်ကထက် ပိုမိုမြင့်မားလာပြီး Pliocene ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့ရဲ့ အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းခြင်းရဲ့ အရင်းအမြစ်များ

သဘာဝနှင့် လူလုပ်မှုအပြင် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို အမျိုးအစားခွဲခြားရန် နည်းလမ်းများစွာရှိပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် စက်ရုံ၊ လယ်ယာ၊ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကဲ့သို့ သတ်မှတ်နိုင်သောအရင်းအမြစ်တစ်ခုမှလာတဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုသီးခြားအရင်းအမြစ်လည်းရှိပါတယ်။

အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ သီးခြားအရင်းအမြစ်မဟုတ်တဲ့ ညစ်ညမ်းမှုဟာ ရပ်ရွာအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေတဲ့ အဝေးပြေးလမ်းမပေါ်ရှိ ကားတွေရဲ့ အိတ်ဇောပိုက်တွေ ဒါမှမဟုတ် မီးသွေးမီးဖိုတွေမှ မီးခိုးတွေကဲ့သို့ တစ်ခုချင်းခြေရာခံဖို့ ပိုခက်ခဲ့တဲ့ ပိုမိုပြန့်ကျဲနေတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကနေ လာပါတယ်။

-ကျောက်မီးသွေးလောင်ကျွမ်းခြင်း

ကျောက်မီးသွေးသုံးဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေဟာ လေထုညစ်ညမ်းမှုအမျိုးအစားများစွာအတွက်အဓိကအရင်းအမြစ်ဖြစ်ခဲ့တာ ကြာပါပြီ။

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရန် ကျောက်မီးသွေးကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းဟာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုတွင် နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး CO2 ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုရဲ့ ၃၀% ခန့်ရှိပါတယ်။

-သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ

သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဟာ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးကဏ္ဍတွင် သန့်စင်စွာလောင်ကျွမ်းစေတဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာအဖြစ် နာမည်ကောင်းကြောင့် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေပန်းစားလာခဲ့ပါတယ်။

ကျောက်မီးသွေးထက် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှု နည်းပါးသော်လည်း ကျောက်မီးသွေးဟာ ဗြိတိန်အပူယူနစ် တစ်သန်းလျှင် CO2 ပေါင် ၂၀၀ ခန့် (MMBtu) ကို ထုတ်လွှတ်ပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဟာ ညီမျှတဲ့ပမာဏ CO2 ၁၁၇ ပေါင်ခန့် ထုတ်လွှတ်ဆဲဖြစ်ပါတယ်။

သဘာဝဓာတ်ငွေ့အများစုဟာ စွမ်းအားပြင်းဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်တဲ့ မီသိန်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို စွမ်းအင်အတွက် လောင်ကျွမ်းစေတဲ့အခါ လေထုထဲမှာ လွတ်မြောက်နေတဲ့ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့တွေသာမက ထုတ်ယူခြင်းနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွင်း လွတ်မြောက်သွားတဲ့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်မီသိန်းတွေအတွက်ပါ တာဝန်ရှိပါတယ်။

-ရေနံလောင်စာများ

ရေနံလောင်စာတွေဟာ စက်မှုအသုံးအဆောင်တွေမှာ လောင်ကျွမ်းသည်ဖြစ်စေ၊ ကားများ၊ ထရပ်ကားများနှင့် အခြားယာဉ်များကို မောင်းနှင်ရန် လောင်ကျွမ်းသည်ဖြစ်စေ လေထုညစ်ညမ်းမှုရဲ့ အခြားအရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ဆီနဲ့ အခြားရေနံလောင်စာတွေ လောင်ကျွမ်းခြင်းမှ သီးခြားမဟုတ်တဲ့ညစ်ညမ်းမှုဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ မြို့များစွာ၌ လေထုညစ်ညမ်းစေတဲ့ အဓိကအရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်၊ ဆာလဖာအောက်ဆိုဒ်၊ VOCs၊ PAHs နှင့်အမှုန်အမွှားများအပါအဝင် လေထုညစ်ညမ်းမှုများ ရောနှောခြင်းကို ဖြန့်ချိပါတယ်။

၎င်းသည် မီးခိုးမြူများဖန်တီးရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်ပြီး လေထုထဲသို့ CO2 ပမာဏအများအပြားကိုလည်း ထည့်သွင်းပေးပါတယ်။

ခြုံငုံကြည့်လျှင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဟာ အမေရိကန် CO2 ထုတ်လွှတ်မှုရဲ့ ၂၉% နဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ CO2 ထုတ်လွှတ်မှုရဲ့ ၁၄% ဖြစ်ပါတယ်။

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုတဲ့ လောင်စာအားလုံးရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဟာ ရေနံအခြေခံပြီး အဓိကအားဖြင့် ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

-မီးခိုးမြူ

အိုဇုန်းဓာတ်ဖြစ်ပေါ်စေဖို့ နေရောင်ခြည်အောက်တွင် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်တွေဟာ VOCs တွေနဲ့ ရောနှောတဲ့ ဓာတုတုံ့ပြန်မှုတွေအားဖြင့် မီးခိုးမြူကို ဖန်တီးပါတယ်။

အိုဇုန်းဓာတ်ဟာ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ အကာအကွယ်အိုဇုန်းလွှာဖွဲ့စည်းတဲ့ လေထုအတွင်း အကျိုးပြုမှု မြင့်မားသော်လည်း ၎င်းသည် မြေပြင်အဆင့်တွင် လူ့ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှု အမျိုးအစားအချို့နှင့် မတူဘဲ သူ့ရဲ့ တိကျတဲ့ ဖွဲ့စည်းမှုနဲ့ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကွဲပြားသော်လည်း နေသာတဲ့နေ့တွေမှာ မြို့ပြဒေသများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိတဲ့ နီညိုရောင် သို့မဟုတ် လိမ္မော်ရောင် အခိုးအငွေ့များအဖြစ် ပေါ်လာတတ်တာကြောင့် မီးခိုးမြူဟာ မြင်နိုင်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ဟာ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ပြင်ပပြသနာတစ်ခုလို့ မကြာခဏယူဆသော်လည်း လူများစွာဟာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းမှုကိုလည်း အမှုမဲ့အမှတ်မဲ့ ရှူသွင်းနေကြပါတယ်။

၎င်းသည် သုတ်ဆေး၊ ယွန်း၊ ဖျော်ရည်များ၊ အိမ်ဆောက်ပစ္စည်းများ၊ အိမ်သုံးသန့်စင်ဆေးအမျိုးမျိုးနဲ့ အခြားဓာတုပစ္စည်းတွေကဲ့သို့ ထုတ် ကုန်တွေမှ ပါလာတဲ့ VOCs တွေကနေ မကြာခဏ လာတတ်ပါတယ်။

အဆောက်အအုံဟောင်းများတွင် ကျောက်ဂွမ်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားတဲ့ အခြားလေထုညစ်ညမ်းစေမယ့် အဆောက်အဦးပစ္စည်းတွေ ပါ၀င်နိုင်ပါတယ်။

အချို့သော အိမ်တွင်းလေထုညစ်ညမ်းမှုဟာ ဥပမာအားဖြင့် မှိုနှင့် အမည်းရောင်မှိုတွေ ဒါမှမဟုတ် မြေပြင်မှ စိမ့်ထွက်လာပြီး မြေအောက်ခန်းတွေ၊ မြေအောက်တိုက်တွေနဲ့ အခြားအဆောက်အအုံတွေရဲ့ အောက်ထပ်တွေမှာ စုပုံနေတဲ့ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့စတဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကနေတောင် လာပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ

လေထုညစ်ညမ်းမှုဟာ လူ၊ အခြားတိရစ္ဆာန်များ၊ အပင်များနှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

-ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (CO2)

ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုဟာ လူသားတွေကို တိုက်ရိုက်အန္တရာယ်မပြုနိုင်သော်လည်း ရာသီဥတုအပေါ် CO2 သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဒီရာစုရဲ့ အရေးကြီးဆုံးလေထုညစ်ညမ်းမှုအချို့ကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။

CO2 ကို ကမ္ဘာမြေရဲ့ လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူတာကြောင့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့အဖြစ် လူသိများကြပါတယ်။

ယနေ့ကျွန်တော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုအကျပ်အတည်းကို လှုံ့ဆော်ပေးတာကြောင့် လူသားတွေနဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကို ကျယ်ပြန့်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

ယခုအခါ လေထုထဲတွင် CO2 ပါဝင်မှုဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မျိုးစိတ်တွေ မတည်ရှိမီကတည်းက မမြင်နိုင်တဲ့ အဆင့်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ တစ်သန်းလျှင် အပုံ ၄၀၀ ထက် ကျော်လွန်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ကြီးထွားလာနေတဲ့ CO2 ဓာတ်ငွေ့ကို ထိန်းချုပ်ရန် နိုင်ငံတကာကြိုးပမ်းမှုတွေက ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ တိုးတက်မှုအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပါတယ်။

မီသိန်းဟာ ပိုမိုစွမ်းအားပြင်းတဲ့ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သော်လည်း CO2 ဟာ လေထုထဲတွင် ကြာရှည်စွာတည်ရှိပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အပူကို ဖမ်းယူနိုင်ပါတယ်။

-အမှုန်အမွှားကိစ္စများ (PMs)

အမှုန်အမွှားကိစ္စတွေဟာ လောင်ကျွမ်းခြင်းရဲ့ ရလဒ်တစ်ခုအနေနှင့် မကြာခဏ လေထုထဲတွင် ဆိုင်းငံ့ထားတဲ့ အလွန်သေးငယ်တဲ့ အစိုင်အခဲနဲ့ အရည်တွေအပါအဝင် လေထုညစ်ညမ်းမှုရဲ့ ကျယ်ပြန့်သော အမျိုးအစားဖြစ်ပါတယ်။

၎င်းတို့သည် တောမီးများ၊ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ သို့မဟုတ် ယာဉ်အသွားအလာများမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး ထိုသေးငယ်တဲ့ အမှုန်အမွှားတွေ၊ အထူးသဖြင့် အလွန်သေးငယ်တဲ့အရာတွေကို ရှူရှိုက်မိတဲ့အခါ ကြီးမားတဲ့ပြဿနာတွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

EPA အရ ၁၀ မိုက်ခရိုမီတာအကျယ်ထက် သေးတဲ့ အမှုန်အမွှားတွေဟာ အဆုတ်ထဲသို့ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းဝင်ရောက်နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်ပြီး သွေးကြောထဲသို့ပင် ရောက်နိုင်တာကြောင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်တယ်လို့ သိရပါတယ်။

လူသားတွေနဲ့ အခြားတိရစ္ဆာန်တွေအပေါ် သူ့ရဲ့ အလားအလာရှိတဲ့ ထိခိုက်မှုတွေအပြင် အမှုန်အမွှားတွေဟာ သူ့ရဲ့တည်နေရာပေါ် မူတည်ပြီး ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

၎င်းသည် တိမ်ဖွဲ့စည်းမှုကို ထိခိုက်စေပြီး အပေါ်ယံလေထုရှိ အခြားလေထုညစ်ညမ်းမှုတွေအတွက် ဓာတ်ပြုစင်တာတွေကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပြီး ​ေအာက်ဘက်လေထုတွင် အမြင်အာရုံကို လျော့ကျစေပြီး ရာသီဥတုကို လွှမ်းမိုးစေပါတယ်။

အမှုန်အမွှားတွေဟာ အများအားဖြင့် မြို့ပြဒေသများတွင် မှုန်ဝါးဝါးနဲ့ မြင်နိုင်စွမ်းနိမ့်တဲ့ အခြေအနေတွေအတွက် အထောက်အကူဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း သူတို့ကို လေအားဖြင့် ရှည်လျားတဲ့အကွာအဝေးတွေကို သယ်ဆောင်နိုင်တာကြောင့် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွေအပါအဝင် သဲကန္တာရအချို့နေရာတွေမှာ မြင်ကွင်းတွေကို ဟန့်တားပါတယ်။

-နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် (NOx)

EPA အရ နိုက်ထရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (NO2) နှင့် အခြားသော နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် (NOx) တို့ဟာ လူ့အသက်ရှူလမ်းကြောင်းစနစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ပန်းနာရင်ကျပ်ကဲ့သို့ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါတွေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေတယ်လို့ သိရပါတယ်။

NOx ဟာ ထပ်ပေါင်းအန္တရာယ်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တဲ့ နိုက်ထရိတ်အမှုန်အမွှားတွေဖြစ်ပေါ်ဖို့ လေထုအတွင်းရှိ အခြားဒြပ်ပေါင်းတွေနဲ့လည်း ဓာတ်ပြုနိုင်ပါတယ်။

NOx ဟာ လေထုထဲတွင် နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်ရန် ကူညီပြီး နောက်ဆုံးတွင် အက်ဆစ်မိုးအဖြစ် ကျဆင်းပါတယ်။

မြေပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အက်စစ်ဓာတ် စီးဆင်းမှုဟာ နောက်ဆုံးတွင် ရေကြောင်း သို့မဟုတ် စိမ့်မြေဒေသတွေထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားပြီး pH အဆင့်တွေကို လျှော့ချကာ လမ်းတစ်လျှောက် မြေဆီလွှာမှ အလူမီနီယမ်ကို စွန့်ထုတ်ပြီး ငါး၊ အင်းဆက်များနှင့် အခြား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

၎င်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်သောကြောင့် ဒီစီးဆင်းမှုဟာ ရေသေဇုန်နောက်ကွယ်မှ မြေသြဇာဓာတ်ညစ်ညမ်းမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်ပါတယ်။

အက်စစ်မိုးနဲ့ အက်စစ်မြူတွေဟာ သစ်ရွက်တွေ ပျက်စီးခြင်းနဲ့ မြေဆီလွှာမှ အာဟာရဓာတ်တွေကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် သစ်ပင်နဲ့ အခြားအပင်အချို့ကိုလည်း ထိခိုက်စေပါတယ်။

-ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (SO2)

ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဟာ အလားတူပင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အသက်ရှူရခက်ခဲစေတယ်လို့ EPA မှ သိရပါတယ်။

SO2 နှင့် SOx ဟာ မြင်နိုင်စွမ်းကို လျော့ကျစေပြီး PM ညစ်ညမ်းမှုနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အမျိုးမျိုးသောအန္တရာယ်တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အမှုန်အမွှားတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး လေထုထဲတွင် အခြားဒြပ်ပေါင်းတွေနဲ့ ဓာတ်ပြုနိုင်ပါတယ်။

SO2 နဲ့ အခြား SOx တွေဟာ လေထုထဲတွင် ဆာဖြူရစ်အက်စစ်ဖွဲ့စည်းခြင်းကို အထောက်အကူပြုစေပြီး အက်စစ်မိုးရွာစေနိုင်ပါတယ်။

-သတ္တုအကြီးစားများ

ပြဒါးနှင့် ခဲကဲ့သို့ သတ္တုအကြီးစားတွေဟာ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းဖြင့် ထုတ်လွှတ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့နှင့် အခြားလေထုညစ်ညမ်းမှုတွေကို ပိုမိုမြင့်မားတဲ့ မီးခိုးလုံးတွေကနေ ထုတ်လွှတ်ပါက ပိုမိုဝေးဝေးသွားနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့ရဲ့ အရင်းအမြစ်နဲ့ နီးစပ်တဲ့ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ မကြာခဏ ကျရောက်နိုင်ပါတယ်။

လေထုထဲရှိ ပြဒါးတွေ ကျဆင်းသွားတာနဲ့အမျှ ၎င်းသည် ရေလမ်းကြောင်းထဲသို့ မကြာခဏ ဝင်ရောက်ပြီး အစာကွန်ရက်ပေါ်သို့ ရွေ့လျားလာတာကြောင့် တိရစ္ဆာန်တစ်သျှူးတွေအတွင်း ဇီဝအစုအပုံတွေ ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

ထို့ကြောင့် တူနာငါးတွေနဲ့ ဓားရှည်ကြီးငါးတွေကဲ့သို့ အသားစားငါးတွေဟာ ငါးသေတ္တာတွေ ငါးပါးနီတွေကဲ့သို့ သေးငယ်တဲ့ ငါးတွေထက် မာကျူရီပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိပါတယ်။

မာကျူရီ၊ ခဲ၊ ကတ်ဒ်မီယမ်နဲ့ အခြားအဆိပ်သင့်သတ္တုအချို့ဟာ လူနဲ့ အခြားတိရစ္ဆာန်တွေအတွက် ပြင်းထန်တဲ့ ကျန်းမာရေးဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

-မတည်ငြိမ်သော အော်ဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းများ (VOCs)

VOCs တွေမှာ အိမ်တွင်းအိမ်ပြင် လေထုညစ်ညမ်းစေတဲ့အရာတွေ အမျိုးမျိုးပါဝင်ပါတယ်။

ဥပမာတစ်ခုမှာ ဆေးရွက်ကြီးအငွေ့များ၊ စက်မှုထုတ်လွှတ်မှုများ၊ မော်တော်ကားအိတ်ဇော၊ လောင်စာအငွေ့များ၊ တောမီးများနှင့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများအပါအဝင် ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကတေ ထုတ်လွှတ်နိုင်တဲ့ ရနံ့သင်းပျံ့တဲ့ ဓာတုအရည်ဖြစ်ပါတယ်။

-CFCs နှင့် HCFCs

ကလိုရိုဖလူရိုကာဗွန် (CFCs) တွေနဲ့ ဟိုက်ဒရို ကလိုရိုဖလူရိုကာဗွန် (HCFCs) တွေဟာ လူသားတွေအတွက် အဆိပ်မရှိသော်လည်း CO2 ကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို သိသိသာသာ ခြိမ်းခြောက်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အကြောင်းမှာ သူတို့ဟာ ကမ္ဘာမြေရဲ့ သဘာဝအိုဇုန်းလွှာပျက်စီးခြင်းကို အထောက်အကူပြုတာကြောင့် မြေပြင်အဆင့်အိုဇုန်းလွှာကိုယ်တိုင် လေထုညစ်ညမ်းမှုဖြစ်ပြီး လေထုအပေါ်လွှာရှိ အိုဇုန်းဟာ ကျွန်တော်တို့ကို ပိုလျှံတဲ့ နေရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုမှ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

အအေးခန်းတွေ၊ လေသန့်ဆေးဘူးတွေ၊ ပျော်ရည်တွေအဖြစ် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာတာနှင့်တစ်ပြိုင်နက် CFCs တွေဟာ ညစ်ညမ်းမှုထိန်းချုပ်မှုတွင် ရှားပါးသောအောင်မြင်မှုဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အဖြစ် မကြာခဏဖော်ပြလေ့ရှိတဲ့ Montreal Protocol (အိုဇုန်းလွှာပျက်ဆီးခြင်း ကာကွယ်ဖို့ ကမ္ဘာ့သဘောတူညီချက်) အောက်တွင် အများစုကို ဖယ်ရှားခဲ့ပါတယ်။

လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဘယ်လိုလျှော့ချမလဲ

-လျှပ်စစ်မီးလျှော့သုံးပါ

လေထုညစ်ညမ်းမှုအများအပြားဟာ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေကနေလာတာ​ကြောင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို လျှော့ချရာတွင် လူတိုင်းအတွက် အရိုးရှင်းဆုံးနည်းလမ်းတစ်ခုမှာ ထိုဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေကနေ စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်ကို လျှော့ချရန်ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို လျှော့သုံးဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အစိုးရတွေနဲ့ ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးတွေက လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပါက အပြောင်းအလဲတွေ ပြုလုပ်ရာတွင် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုစွမ်းရည်ရှိပါတယ် သို့သော် အနည်းငယ်စီကပဲ ကူညီပါတယ်။

-ယာဥ်အစီးရေ လျော့ချပါ

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဟာ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသအများအပြားကို ကပ်ဆိုးဖြစ်စေတဲ့ CO2 ဓာတ်ငွေ့တွေအပြင် အမှုန်အမွှားတွေနဲ့ အိုဇုန်းဓာတ်တွေပါဝင်တဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုအတွက် အဓိကပံ့ပိုးပေးပါတယ်။

လမ်းတွေပေါ်မှာ ကားအစီးရေနည်းပါးခြင်းဟာ ယေဘူယျအားဖြင့် လေထုညစ်ညမ်းမှု နည်းပါးခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်။

ထို့ကြောင့် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေကို ရုံးပြင်က အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးတဲ့ ပုံစံတွေအပြင် လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် စက်ဘီးစီးခြင်းမှ လျှပ်စစ်ကားတွေမောင်းနှင်ခြင်း၊ ကားကြုံစီးခြင်းနှင့် အများသုံးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွေအထိ ပိုမိုသန့်ရှင်းတဲ့ ခရီးသွားပုံစံတွေ အားပေးထောက်ခံတဲ့ အများသူငှာမူဝါဒတွေ ချမှတ်ရန် လူနဲ့ ဂေဟစနစ်ကျန်းမာရေးအတွက် မကြာခဏ လုပ်ဆောင်လေ့ရှိပါတယ်။

ဓာတ်ဆီသုံးကားကို မောင်းနှင်တဲ့အခါ ၎င်းသည် တွန်းအားပေးခြင်းမရှိဘဲ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်စေတာကြောင့် လိုအပ်တာထက်ပို၍ ရပ်နားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

ဓာတ်ဆီအင်ဂျင်တွေကို ကောင်းစွာချိန်ညှိပြီး ကားတာယာတွေကို ကောင်းမွန်စွာ ဖောင်းပွနေအောင် ထားပါ။ လျှပ်စစ်ထုတ်လွှတ်မှုနည်းတဲ့ယာဉ်ကို ဝယ်ယူရန် စဉ်းစားပါ။

-ပစ္စည်းတွေ လောင်ကျွမ်းစေခြင်းကို ရှောင်ပါ

မီးပုံ၊ မီးတွင်း၌ဖြစ်စေ မီးလင်းဖို၌ဖြစ်စေ သင်လောင်ကျွမ်းစေတဲ့ ထင်း သို့မဟုတ် အခြားဇီဝလောင်စာပမာဏကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးစားပါ။
သူတို့ကို မီးရှို့မည့်အစား မြေဆွေး၊ သစ်ရွက်ဆွေးမြေသြဇာတွေ ဖြစ်ပါစေ။

ပလတ်စတစ်ကို ဘယ်တော့မှ မီးမရှို့ပါနဲ့။

-သစ်ပင်များများစိုက်ပါ။

လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကန့်သတ်ဖို့ ​လုပ်ဆောင်ခြင်းတွေအပြင် CO2 ကို စုပ်ယူကာ သူတို့ရဲ့ အရွက်တွေနဲ့ အခြားသောလေထုညစ်ညမ်းမှုအချို့ကို စစ်ထုတ်ပေးတဲ့ သစ်ပင်တွေ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ၎င်းရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေကို လျော့ပါးစေရန် ကူညီနိုင်ပါတယ်။

ပိုမိုသန့်ရှင်းတဲ့ လေနှင့်အတူ သစ်ပင်များမှ ရနိုင်တဲ့ အခြားအကျိုးကျေးဇူးများစွာကိုလည်း သင်ခံစားရလိမ့်မှာဖြစ်ပါတယ်။

Originally written by Larry West

Lily (Knowledgeworms team)

Knowledgeworms Copyright © 2021 ကူးယူ ဖော်ပြခွင့် လုံးဝ ခွင့်မပြုပါ။

Content Protection by DMCA.com

Leave a Reply

Your email address will not be published.